Betanzos: Aforo de los molinos de Brabío en 1464 ( IV )

In memoriam de nuestro buen amigo don Manuel Montero Anido,

gran impulsor social y cultural de Miño, del que no podemos olvidar

su colaboración cuando procedimos a situar las flechas del itinerario

del Camino Inglés por esta demarcación en 1993, y fallecido hace seis meses.

Vista parcial de Roibeira en Brabío, con su molino río abajo del puente de su nombre, foto de su actual propietario, nuestro primo político don Javier Caridad Naya.

En seguimiento de lo anunciado en la entrada antecedente, vamos a ver como el hidalgo Sueiro Gómez de la Becerra se dirige al corregimiento de la ciudad de Betanzos el 26 de octubre de 1583, en solicitud de Confirmacion del fuero de brabio, y petición que redactó de la siguiente manera: «Ilustre señor, Sueiro gomez de la beçerra, vezino desta çiudad por lo que me toca y como marido y conjunta persona que soi delbirares (Elvira Ares) de andrad mi muger digo que yo y ella tenemos Un fuero, y confirmaçion del mesmo fuero de los molinos y mas Açienda de brabio, el qual Está Escrita En pergamino y antigua letra de manera que se ba Corcomiendo y tengo neçesidad delo açer trasladar de otra mejor letra, pido y Suplico a V.m. mande qe Un scrivano publico me saque de todo ello, Un treslado Sinado çitado agustin perez cligo e Rector del benefiçio de bravio donde esta sita la dha Açienda por sus drsº. (derechos) pido Justiçia e para ello…ynterponga Su autoridad e decreto Judiçial para que balga en juiçio y fuera del pido segun de suso Sueiro gomez «.(Original del archivo del autor).

De inmediato se procede con el protocolo de rigor y se determina por el corregimiento lo que sigue: «En la çiudad de betanços A beinte y seis dias del mes de Otubre de mill y quisº y ochenta y tres años, antel Illustre Senor bachiller Orgeira theniente de corregidor e Justiçia En la dha çiudad por Su magestad E ante mi scrivano y testigos presento esta petiçion y Juntamente con ella La Escritura de que En ella Se açe mençion, escrita en pergamino que paresçe Estar firmada y sinada de Lopo Sobrino notario y firmada de pedro martinez cligo (clérigo) y Una carta de poder a el dado por don fernando Vermúndez de castro, arçedianto de nendos, escrito en papel E firmado de su nonbre, Su md el dho Senor theniente dixo que lo oya y que mandava q la dha Escritura de pergamino Se autoriçase y sacase della el treslado, y sacado se llevase ante el la dha Escritura y traslado y poder para se conçertar y a ello interponer Su decreto Judiçial, y mando que pa ver sacar el dho treslado y le corregir y conçertar se cite Agustin pz (Pérez) de Ramill Rector de la yglesia de Santiago desta çiudad y de San martin de bravio, el bachiller Orgeira paso ante mi Juan perez albarez scrivº.».(Ibídem).

Acto seguido se notifica el auto antecedente al Rector de la iglesia matriz de Betanzos: «Este dho dia mes E ano dhos, en el adrio De la yglesia de Señor Santiago desta çiudad yo Scrivano cite al dho Agustin perez de Ramill Retor de la yglesia de san Martin de brabio En persona, para ber sacar corregir y conçertar El treslado dela dha Escritura de que En este pedimiento se açe mençion, el qual dixo que lo oya e que Recusava De sospechosa la dha Escritura firma y Sino della y la firma del dho poder, porque segun thenia Otras firmas del dho don fernando Vermudez aquella no hera Su firma y protestava de contra ello deçir e pedir su Justiçia mas por estenso y escrito, y pedio Se le Senalase quando y En donde Se avia de Sacar y corregir porque Se queria allar presente, yo Scrivano le senale La casa del Señor theniente y mañana, testigos el rregidor Juan bidal e Juan de Aba Scrivano Real e Luis Tenrrero cligo y otros, passo ante mi Juan Perez albarez Scrivano.«. (Ibídem).

La divergencia manifestada por el Rector de Santiago y su anexo San Martín de Brabío, no fué óbice para que el escribano instructor prosiguiera su trabajo, y se procediera al traslado de la escritura originaria de fecha 2 de mayo de 1475, y » En Cunplimiento de lo qual yo El dho Juan perez Albarez Scrivº hiçe sacar y saque el treslado de la dha. Escritura q su thenor es el siguiente:

Sepan todos, Como Eu pero martiz clerigo de San Salbador de colantes (Collantres) Por y en nome de meu Señor don fernando bermundez de castro, Señor de montaos arçediano de nendos en a iglesia de Santiago, y por virtud de un poder por Sua mercede amidado y cometido firmado de seu nome do qual dito poder su thenor eye este que se sigue. Eu don fernando bermundez de castro, arçediano de nendos en a santa yglesia de Santiago, Dou todo meu poder Cunprido a bos pero martiz cligo (clérigo) de colantes, para que bos por min E en meu nome Vejades un foro de Juan garçia queixadino que ante bos sera presentdo, y que sabida la verdad descargando mina conçiençia si achardes ser proveitoso para A yglesia de san martino de brabio lo posades Confirmar y confirmedes, y todo o que por bos enesta parte foi feito eu o ajo por firme, e enterpono a elo meu decreto y autoridade para que balla e faga ffe para todo senpre, en testimonio De lo qual bos dou delo esta carta de poder firmada de meu nome e do notario de suso escrito, feita en a çiudade da cruna (Coruña) a quinçe dias do mes de abrill ano Do nasçemento de noso senor ihu Xpo, de mill y quato Çentos y setenta y çinco anos. Don fernando. Por ende, eu bisto O dito poder a mi cometido por Lo dito señor cerca do sobre dito, e bisto o dito foro feito e outorgado por Juan morado cligo da dita iglesia de san martino de bravio, a o dito Juan garcia queixadino y sua muller y boçes de çertos moinos de brabio, E suas eredades, e suas pertenças y confines e aguas Correntes E pertesçentes aos ditos moinos Lemitados en o dito foro y las Condiçiones en el contenidas, asi feito e outorgado por lo dito Juan morado cligo, por si e en nome da dita sua iglesia, e cura dela E Dos ditos seus suçesores que despois del bieren, e foren cligos (clérigos), cureiros da dita yglesia e benefiçio, segun que se pasou todo e he sinado de gonçalo frez (Fernández) notario, e bisto a rrenunçiaçion feita por los dhos juan gra (García) queixadino e sua muller mor (Mayor) perez e maria De Loureiros, e maior perez suas fillas y eredeiras Ligitimas en seus bees, E molleres dos ditos Roi de toar e Juan de Loureiros, O dito foro dos ditos moinos e suas heredades pertenças y condiços que a eles y as ditas suas boces for feito e outorgado por lo dito Juan morado cligo, e de seu consentimento e pagamento, e Visto la presentaçion a min feita por los ditos Roy de toar e Juan d Loureiros en nome das ditas suas mulleres, e pedimento por vertud do dito poder a min dado por lo dito meu Senor arçediano, e Visto una pesquisa por min feita por Virtud do dito poder, e en nome do dito Senor arçediano, y a declaraçion y deposiçion de pero de Santa marta E de afonsso pico e de gonçalo da barela feligreses y moradores abitantes en a dita felegresia de san martiño debravio ante min presentados por los dhos Roy de toar e Juan de Loureiros, e por min ajuramentados en forma debida, Os quás e cada un deles Juraron, e bereficaron o dito foro asi feito e outorgado por los ditos Juan morado cligo, aos ditos Juan garcia e sua muller mor perez E por eles rrenunçiado as ditas Suas ffillas, e heredeiros y boçes, E de consentimento do dito cligo, cureiro, todo seu prol e ben rreparamº da dita yglesia e cura E Retoria dela e mantenemento E Acreçentamento da Renta e mantenemento do dito cligo, cureiro da dita yglesia, e dos outros seus suçesores que despois del foren da dita iglesia, y bisto en como os ditos Juan Gra sua muller, venderon e desgastaron muytos de seus propios bes E patrimonio por facer abantar y acreçentar e Reparar os ditos moinos e suas heredades e foro del e sostentamento da cura e Retoria da dita igliª E eu mesmo, por lo cargo a min Cometido… Confirmo o dito foro que foi feito e outorgado por lo dito Juan morado cligo aos ditos Juan garcia e Sua muller por eles Renunçiado e traspasado a as ditas suas fillas e heredeiros y boçes para Senpre para que lo ayan e leben E posuyen y esfroiten… asi o Reçebimos e outorgamos e prometemos que elas e os ditos Seus heredeiros e boçes terran E cumpriran, E guardaran e pagaran por senpre o dito foro E as condicons En el contenidas A a dita yglesia e Retoria dela, feita en a çiudad de Betanços a dous dias Del mes de mayo ano do nasçemento de noso Senor ihu xpo, de mill e quatroçentos E Setenta çinco anos, testigos Juan de Seoane çapatero, e Juan bazquez alfayate E afonso da Silva, veçinos da dita ciudad, Petru martin cliº, judei comisario, E eu Lopo Sobrino Notario publico En a çiudade de Betanços por noso señor el Rey a esto que sobredito he, en Un E con os ditos testigos presente fui e fize escrevir E por ende pono aqui meu sino que tal he en testimonio de Verdade. Lopo sobrino, notario».(Ibídem).

Del documento antecedente no hemos presentado el texto completo por evitar prolijidad, habida cuenta de que la repitición de algunas frases triplica su contenido, y esto sin mermar ni un ápice su contexto. Aclarado este pormenor, proseguimos en la transcripción del remate del traslado que nos ocupa: «E ansi sacado El dho treslado de la dha Scritura Por mi el dho Juan perez alvarez scrivano dela Real magestad y Publico del numero dela dha ciudad de betanços, y vista por el dho Senor theniente, La tomó en sus manos y la hiço ler, corregir y conçertar, Con y en presencia de pº (Pedro) mançanas, Juan dominguez, gregº (Gregorio) cernadas scrivanos publicos de Su magestad e del número dela dha çiudad y bisto que concordava y estava Corregido y concordado el Uno con el Otro, y que la dha escritura de pergamino no estava Rota ni chancellada ni en parte sospechosa, que a este treslado intrponia E yntrpuso decreto Judiçial para que balga y aga ffe en Juiçio y fuera del quanto de drº (derecho) lugar oviese, y lo firmo de su nonbre, estando presentes por testigos los dhos pº mançanas, Juan dominguez E gregº de çernadas q lo bieron corregir e conçertar e Otros, en ffe de lo qual yo el dho Juan pérez albarez scrvº suso dho q vien y fielmente saque el dho treslado del dho oreginal lo firmo y sino, y el otro oreginal entregué al dho Sueiro gomez.[Firmado].El bachiller Orgeira.[Rúbrica].[Firmado]. Pº manzanas.[Rúbrica].[Firmado].Juan Dominguez.[Rúbrica].

Va çierto e berdadero, Este treslado con el dho oreginal con que le corregí y conçerte en ffe de lo qual de pedimiento del dho Sueiro gomez e de mandado del dho senor Theniente que aqui firmo. lo firmo e signo. En testimonio (signo) de Verdad.[Firmado]. Juan Perez Albarez scrinº.[Rúbrica].» (Ibídem).

(Continuará)